Bugun...


Prof. Dr. Erdal Bay

facebook-paylas
DİLEMMALARIMIZ ve YAŞADIKLARIMIZA İNANMAK
Tarih: 14-11-2020 14:33:00 Güncelleme: 14-11-2020 14:33:00


Durum 1

Bir yere gideceksiniz ve gitmek için tramvaya binmek zorundasınız. Tramvayın başında bekleyen güvenlik görevlisi yok. Tramvaya binmek için orada bulunan bir makineye para atmanız gerekmektedir. Parayı attıktan sonra herhangi bir bilet vb almadan, kontrol olmadan tramvaya binebiliyorsunuz. Belediye tarafından biniş ücreti 1 TL ancak makineye 50 kuruş atsanız da çalışıyor. Bu durumda 50 kuruş mu atarsınız 1 TL mi yoksa atmadan mı geçersiniz?

….

Durum 2

Bir tramvay raylarının yanındasınız. İleride bir tramvay yoldan çıkmış ve hızla geliyor. Sizin bulunduğunuz yerde bir makas görüyorsunuz. Bu makası kullanmazsanız tramvay yoldan çıkacak ve içindekiler ölecek. Makası sağ tarafa çevirirseniz raylar üzerinde tramvaydan habersiz bir şekilde çalışan 5 işçi var ve işçiler ölecek… diğer tarafa çevirirseniz yine tramvaydan habersiz çalışan bir işçi var o ölecek. Makası hangi tarafa çevirirsiniz?

Makası 5 kişi ölmesin diye tek kişinin olduğu tarafa çeviririm düşündüyseniz bir diğer soru o tek kişi sizin anneniz ise ne yaparsınız?

Aynı durumda tramvay gelirken üst geçitte olduğunuzu düşünün. Üst geçitte yanınızda çok şişman biri var. O şişman kişiyi tramvay gelirken atarsanız tramvay yolu kapanacak ve o 5 kişi ölmekten kurtulacak. Bu durumda o kişiyi atar mısınız?

...

 

İlk soru Pragmatizmin kurucusu olarak gösterilen Charles Sanders Peirce (1839-1914) tarafından ortaya atıldı. Bu yazıyı okuyan bazı kişiler gerçek ücret 1 TL olduğu için 1 TL atardım diyebilir. Bazıları belediye zaten çok ücret alıyor vb nedenlerle 50 kuruş atmayı düşünebilir. Bazıları ise zaten kimse yok bu yüzden atmama gerek yok diyebilir. 

Peirce göre bu durumda hangi parayı attığınız veya atıp atmadığınız önemli değildir. Burada kişi bu durumla karşılaştığında “şüphe” durumuyla karşılaşır. Bu şüphe durumundan ise inancıyla-vicdanıyla kurtulur. Kişiyi şüphe durumundan kurtaran inancı-vicdanı ne ise faydalıdır.  Eğer para atmamak kişiyi şüphe durumundan kurtarıyorsa doğru ve faydalıdır…  İşte buna kısaca yararcılık denir.

İkinci soru ise tramvay dilemması (ikilem) olarak bilinen bir deneydir. 1967 yılında Philippa Foot tarafından geliştirilmiş, 1985’te Jarvis Thomson tarafından uyarlanmıştır. Bu deney ahlaki vb birçok konuda insanların bakış açısını ortaya koyabilmektedir.

Bu deneyde deneklerin büyük çoğunluğu 5 kişiyi kurtarmak için makası tek kişinin olduğu noktaya çeviririm demiştir. Birinci durumda, yararcılık mantığıyla 5 kişi yerine 1 kişinin ölümü tercih edilmiştir.

Sorunun üst geçittesiniz ve şişman adamı atmanız gerekir şeklinde olan ikinci kısmı sorulduğunda ise denekler kararsızlığa düşmüşlerdir. Bir insanı iterek öldürmek en ağır şeylerden biri olarak algılanabilir. Bu deney sonuçlar aynı olsa da duyguların insanların kararlarını nasıl etkileyeceğini gösteren güzel bir deneydir.

Deneyin birinci bölümünde ölmesine izin vermek ikinci bölümünde ise öldürmek eylemleri vardır.

Öldürmek veya ölmesine izin vermek…

Öldürmek olayında kişi etken diğerinde ise pasiftir.

Sinirbilimciler ölmesine izin vermek durumunda yani makası tek kişiye yönlendirmede beynin mantıksal bölgesinin, kişiyi üst geçitten atmaya ilişkin durumda ise duygusal bölgenin harekete geçtiğini belirtirler.

….

Yukarıdaki örnekleri neden kullandım.

Bazen “düşünceler mi davranışlarımızı yönlendirir yoksa davranışlar mı düşüncelerimizi yönlendirir?” diye düşünürüm

Tramvay binerken hangi parayı atacağımızda düşüncelerimiz davranışlarımızı etkilemiş gibi görünmektedir. Şüphe durumundan inancım neyi gerektiriyorsa o davranışta bulunarak kurtuluyoruz.

Bazen de davranışlar düşüncemizi değiştirebilir.

Bu durumu açıklayan, bazılarına göre Hz Ali bazılarına göre Hz Ömer atfedilen veya anomim kabul edilen harika bir düşünce vardır:

İnandıkları gibi yaşamayanlar yaşadıklarına inanmaya başlarlar.

İnandığı yaşamak demek, düşüncelerin davranışları etkilemesi demektir.

Peki ülkemizde gerçekten böylemi.

İnsanlarımız inandıkları gibi mi yaşıyorlar yoksa yaşadıklarına mı inanmaya mı başladılar?

İnsanlarımız bir olayla karşılaştıklarında yararcılık ilkesine göre mi hareket ediyorlar yoksa inançlarına göre mi hareket ediyorlar?

İnandığımız gibi yaşasak;

      İslamilik endeksinde Türkiye olarak 95. sırada mı olurduk. İslamilik endeksinde Yeni Zelanda birinci sırada yer alırken ilk 44 içerisinde hiçbir Müslüman devletin olmaması şaşırtıcı mı olurdu?

      Ecrin bebekler olayları yaşanır mıydı?

     Zümrüt apartmanı gibi sapık kitaplar mı yazılırdı?

      Hayvanlara işkenceler mi yapılırdı?

    Ülke ekonomik olarak zor günler geçirirken bu kadar israf yapılır mıydı? İhtişamlı iftarlar düzenlenir miydi?

     İslamın 5 şartını yerine getirirken doğruyu söylememek sıradan bir şey olarak mı algılanırdı?

    Yolsuzluk yapmak, devlet malını çalmak sıradan bir şeymiş gibi algılanır mıydı?

     Sahte dil puanlarıyla, sahte yayınlarla akademisyenlik yapılır mıydı?

    Hukuk alanında profesör olduğunu iddia ederek amirinin verdiği emiri yerine getirirken hukukun tüm kuralları çiğnenir miydi?

    Haksızlık karşısında susmak olur muydu?

     Bu kadar çok kendi çıkarlarını düşünerek başkalarının yok oluşuna seyirci kalınır mıydı?

Yukarıdaki liste uzayıp gidebilir.…

Tren dilemmasına tekrar dönecek olursak; rayların diğer tarafında tramvayın gelişinden habersiz çalışan 5 kişi, diğer tarafta ise benim siyasi görüşümden, cemaatimden vb bir kişi varsa makası nasıl çevirirsiniz sorusunu sorsak… cevap ne olurdu? İnsanlar neden yanlış yapan kendi mahallelerinden biriyse bu yanlışı görmezden gelmeye başlar ki?

İnandığımız gibi yaşasak, olmamız gerektiği gibi olsak çok farklı olurdu ülkemiz.

İnandığı gibi yaşayanlar tarihin her döneminde olmuştur.

İnandığı gibi yaşayanlar ülkücüler, solcular, Ak partililer veya diğer görüşler içinde her zaman vardır.

Ama inandığın gibi yaşamak zordur. İnandığın gibi yaşamanın sonuçları ağırdır. Belki de bu yüzden insanlar ikileme düşer ve yararcılık felsefesine uygun olarak inandıkları gibi yaşamak yerine yaşadıklarına inanmaya çalışırlar…

Sonuç olarak; inandığımız gibi yaşamayı bıraktık, yaşadıklarımıza inanmaya başladık.

Kaynakça

 

 

 

 



Bu yazı 1936 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 8 6 0 2 18 3 20 +15
2 Fenerbahçe 9 6 1 2 17 9 20 +8
3 Galatasaray 9 5 2 2 12 7 17 +5
4 Gaziantep FK 9 3 1 5 13 11 14 +2
5 Fatih Karagümrük 9 3 2 4 17 11 13 +6
6 Başakşehir FK 9 4 4 1 13 12 13 +1
7 Beşiktaş 8 4 3 1 13 14 13 -1
8 Konyaspor 8 3 2 3 10 6 12 +4
9 Çaykur Rizespor 8 3 2 3 12 10 12 +2
10 Kasımpaşa 9 3 3 3 11 10 12 +1
11 Hatayspor 7 3 1 3 7 9 12 -2
12 Göztepe 8 2 1 5 14 9 11 +5
13 Yeni Malatyaspor 8 3 3 2 8 10 11 -2
14 Sivasspor 8 2 3 3 8 10 9 -2
15 Trabzonspor 9 2 4 3 11 15 9 -4
16 Antalyaspor 9 2 4 3 9 14 9 -5
17 BB Erzurumspor 8 2 4 2 9 13 8 -4
18 Kayserispor 8 2 5 1 5 11 7 -6
19 Gençlerbirliği 8 1 5 2 6 14 5 -8
20 Denizlispor 8 1 5 2 5 13 5 -8
21 MKE Ankaragücü 7 0 5 2 7 14 2 -7
Takım O G M B A Y P AV
1 Altınordu 10 6 2 2 15 11 20 +4
2 Adana Demirspor 9 5 1 3 19 8 18 +11
3 Ankara Keçiörengücü 10 5 2 3 17 9 18 +8
4 Tuzlaspor 9 5 1 3 17 14 18 +3
5 İstanbulspor 9 5 2 2 16 8 17 +8
6 Samsunspor 10 4 1 5 13 9 17 +4
7 Giresunspor 9 4 2 3 12 11 15 +1
8 Bursaspor 10 4 4 2 18 16 14 +2
9 Balıkesirspor 10 4 4 2 12 14 14 -2
10 Altay 8 4 3 1 13 8 13 +5
11 Akhisarspor 10 3 3 4 9 13 13 -4
12 Adanaspor 9 3 3 3 13 10 12 +3
13 Ümraniyespor 10 2 4 4 11 17 10 -6
14 Bandırmaspor 10 2 6 2 12 14 8 -2
15 Boluspor 10 1 5 4 10 14 7 -4
16 Menemenspor 8 1 4 3 7 13 6 -6
17 Ankaraspor 9 1 6 2 5 15 5 -10
18 Eskişehirspor 10 0 6 4 5 20 1 -15
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 11 9 1 1 28 8 28 +20
2 Turgutluspor 11 8 3 0 13 12 24 +1
3 Van Spor 11 6 2 3 15 9 21 +6
4 Serik Belediyespor 11 5 2 4 16 10 19 +6
5 Sakaryaspor 11 5 2 4 16 13 19 +3
6 Kırklarelispor 10 4 2 4 9 3 16 +6
7 Etimesgut Belediyespor 11 4 3 4 10 7 16 +3
8 Karacabey Belediyespor 11 4 4 3 15 12 15 +3
9 Kırşehir Belediyespor 10 4 3 3 9 8 15 +1
10 1922 Konyaspor 11 4 5 2 15 8 14 +7
11 Bodrumspor 11 3 5 3 19 17 12 +2
12 Tarsus İdman Yurdu 10 3 4 3 16 16 12 0
13 Kastamonuspor 11 3 5 3 12 18 12 -6
14 Sivas Belediyespor 10 2 3 5 15 15 11 0
15 Mamak FK 10 3 5 2 8 16 11 -8
16 Pendikspor 10 3 6 1 14 15 10 -1
17 Elazığspor 11 4 6 1 14 18 10 -4
18 Pazarspor 8 3 4 1 12 17 10 -5
19 Bayburt Özel İdare Spor 8 3 5 0 6 10 9 -4
20 Kardemir Karabükspor 11 0 10 1 3 33 2 -30
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 10 8 1 1 12 3 25 +9
2 1928 Bucaspor 10 7 2 1 21 8 22 +13
3 Arnavutköy Belediye 9 5 2 2 10 7 17 +3
4 Fatsa Belediyespor 10 5 3 2 10 8 17 +2
5 Edirnespor 10 5 4 1 15 13 16 +2
6 Artvin Hopaspor 10 5 4 1 17 18 16 -1
7 Ofspor 9 4 2 3 14 12 15 +2
8 Yeşilyurt Belediyespor 10 4 4 2 13 9 14 +4
9 Belediye Derincespor 10 3 2 5 10 8 14 +2
10 Çankaya FK 8 4 4 0 8 8 12 0
11 Nevşehir Belediyespor 10 3 5 2 8 11 11 -3
12 Payasspor 10 2 5 3 12 14 9 -2
13 Kızılcabölükspor 10 2 5 3 11 15 9 -4
14 1877 Alemdağspor 10 2 5 3 10 18 9 -8
15 Antalya Kemerspor 10 1 5 4 9 15 7 -6
16 Manisaspor 10 0 7 3 5 18 3 -13
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/11/2020 MKE Ankaragücü vs Trabzonspor
 28/11/2020 Gaziantep FK vs Yeni Malatyaspor
 28/11/2020 Başakşehir FK vs Denizlispor
 28/11/2020 Çaykur Rizespor vs Galatasaray
 29/11/2020 BB Erzurumspor vs Antalyaspor
 29/11/2020 Alanyaspor vs Konyaspor
 29/11/2020 Kasımpaşa vs Gençlerbirliği
 29/11/2020 Fenerbahçe vs Beşiktaş
 30/11/2020 Kayserispor vs Fatih Karagümrük
 30/11/2020 Sivasspor vs Göztepe
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/11/2020 Ümraniyespor vs Menemenspor
 28/11/2020 Akhisarspor vs Ankaraspor
 28/11/2020 İstanbulspor vs Giresunspor
 28/11/2020 Altay vs Bursaspor
 29/11/2020 Ankara Keçiörengücü vs Adana Demirspor
 29/11/2020 Bandırmaspor vs Balıkesirspor
 29/11/2020 Eskişehirspor vs Altınordu
 29/11/2020 Samsunspor vs Tuzlaspor
 30/11/2020 Adanaspor vs Boluspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 29/11/2020 Bayburt Özel İdare Spor vs Van Spor
 29/11/2020 Elazığspor vs Pazarspor
 29/11/2020 Etimesgut Belediyespor vs 1922 Konyaspor
 29/11/2020 Kardemir Karabükspor vs Tarsus İdman Yurdu
 29/11/2020 Kırşehir Belediyespor vs Bodrumspor
 29/11/2020 Mamak FK vs Karacabey Belediyespor
 29/11/2020 Pendikspor vs Sakaryaspor
 29/11/2020 Serik Belediyespor vs Kırklarelispor
 29/11/2020 Sivas Belediyespor vs Kastamonuspor
 29/11/2020 Turgutluspor vs Eyüpspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/11/2020 Ofspor vs Payasspor
 28/11/2020 Yeşilyurt Belediyespor vs 1928 Bucaspor
 28/11/2020 Antalya Kemerspor vs Diyarbekirspor
 28/11/2020 Çankaya FK vs Manisaspor
 28/11/2020 Edirnespor vs Belediye Derincespor
 28/11/2020 Fatsa Belediyespor vs Arnavutköy Belediye
 28/11/2020 Kızılcabölükspor vs 1877 Alemdağspor
 28/11/2020 Nevşehir Belediyespor vs Artvin Hopaspor
 02/12/2020 1928 Bucaspor - Çankaya FK 1928 Bucaspor ligde evindeki son 5 maçını kazandı  1928 Bucaspor kazanır
 02/12/2020 Diyarbekirspor - Ofspor Diyarbekirspor ligdeki son 8 maçında hiç kaybetmedi  Diyarbekirspor yenilmez
 02/12/2020 Manisaspor - Fatsa Belediyespor Manisaspor ligdeki son 10 maçında hiç kazanamadı  Fatsa Belediyespor yenilmez
 02/12/2020 Artvin Hopaspor - Kızılcabölükspor Kızılcabölükspor ligdeki son 6 maçında hiç kazanamadı  Artvin Hopaspor yenilmez
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

AK PARTİ KARTAL İLÇE BAŞKANI SİZCE KİM OLMALI


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI